– Η κλιματική κρίση πιέζει τον πρωτογενή τομέα
– Οι προειδοποιήσεις των ανθρώπων της παραγωγής επιβεβαιώνονται και η αλλαγή καλλιεργειών προβάλλει πλέον ως αναγκαιότητα
Γράφει η Ντιάνα Τσερβονίδου
Τα αλλεπάλληλα κύματα καύσωνα που πλήττουν φέτος την Ευρώπη επαναφέρουν με τον πιο έντονο τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της λειψυδρίας, μιας κρίσης που δεν αφορά μόνο τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου αλλά και την ελληνική περιφέρεια. Για την Ξάνθη, όπου ο πρωτογενής τομέας εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας, η επάρκεια του νερού εξελίσσεται σε παράγοντα που θα καθορίσει όχι μόνο την παραγωγή της επόμενης χρονιάς, αλλά και το μέλλον της γεωργίας τις επόμενες δεκαετίες.
Τα στοιχεία της Eurostat και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη ανάμεσα στις χώρες με υψηλή υδατική πίεση, καθώς αξιοποιεί περίπου το 37% των διαθέσιμων αποθεμάτων γλυκού νερού, όταν το όριο προειδοποίησης των επιστημόνων βρίσκεται στο 20%. Η κατάσταση επιδεινώνεται κάθε καλοκαίρι εξαιτίας των αυξημένων αναγκών άρδευσης, των υψηλών θερμοκρασιών και των ολοένα συχνότερων περιόδων ανομβρίας που προκαλεί η κλιματική αλλαγή.
Για τους ανθρώπους της παραγωγής στην Ξάνθη, ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί δεν αποτελούν είδηση. Είναι μια πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά στα χωράφια τους.
Η «Φωνή της Ξάνθης» έχει αναδείξει κατ’ επανάληψη το πρόβλημα της λειψυδρίας, φιλοξενώντας τις αγωνίες παραγωγών και εκπροσώπων του αγροτικού κόσμου, οι οποίοι εδώ και χρόνια προειδοποιούν ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων εξελίσσεται στο μεγαλύτερο στοίχημα για την επιβίωση της γεωργίας στην περιοχή.
Χαρακτηριστικές ήταν οι επισημάνσεις του πρώην προέδρου του Αγροτικού Συλλόγου «Η ΕΝΟΤΗΤΑ» Δήμου Τοπείρου, Κώστα Δαλάτση, ο οποίος είχε τονίσει μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας ότι η ξηρασία δεν αποτελεί πλέον ένα παροδικό φαινόμενο αλλά μια νέα πραγματικότητα στην οποία οι παραγωγοί καλούνται να προσαρμοστούν. Όπως είχε επισημάνει, ακόμη και σε χρονιές όπου οι ανοιξιάτικες βροχοπτώσεις είναι αυξημένες, η συνολική εικόνα δεν αλλάζει, καθώς τα μεγάλα διαστήματα ανομβρίας και οι υψηλές θερμοκρασίες εξαντλούν γρήγορα τα διαθέσιμα αποθέματα νερού.
Η διαπίστωση αυτή αποτυπώνεται πλέον και στις ίδιες τις καλλιεργητικές επιλογές των αγροτών. Σύμφωνα με όσα είχε δηλώσει ο κ. Δαλάτσης, ολοένα και περισσότεροι παραγωγοί εξετάζουν τη σταδιακή μετάβαση από ιδιαίτερα υδροβόρες καλλιέργειες, όπως το βαμβάκι και το καλαμπόκι, σε επιλογές με μικρότερες απαιτήσεις σε νερό, όπως ο ηλίανθος ή τα σιτηρά. Μια αλλαγή που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητη για πολλές περιοχές της Ξάνθης, σήμερα αντιμετωπίζεται ως αναγκαία προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνο στις καλλιέργειες. Η επάρκεια νερού από τον ποταμό Νέστο και η λειτουργία του αρδευτικού συστήματος αποτελούν κρίσιμο παράγοντα για χιλιάδες στρέμματα παραγωγικής γης. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώην πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου είχε εκφράσει έντονη ανησυχία όταν εξετάστηκε η μείωση των ποσοτήτων αρδευτικού νερού από το φράγμα του Θησαυρού, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έθετε σε άμεσο κίνδυνο δενδρώδεις καλλιέργειες, κηπευτικά αλλά και συνολικά την παραγωγή στην πεδιάδα Ξάνθης – Χρυσούπολης.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές
Σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, η λειψυδρία αυξάνει το κόστος παραγωγής. Οι παραγωγοί αναγκάζονται να πραγματοποιούν περισσότερες αρδεύσεις, να καταναλώνουν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια για άντληση νερού και να αντιμετωπίζουν μειωμένες αποδόσεις εξαιτίας της θερμικής καταπόνησης των φυτών. Ταυτόχρονα, οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν την ποιότητα πολλών προϊόντων, ενώ δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την εμφάνιση νέων εχθρών και ασθενειών.
Παράλληλα, η αυξανόμενη πίεση στα αρδευτικά δίκτυα αναδεικνύει τις χρόνιες αδυναμίες των υποδομών. Οι απώλειες νερού, η παλαιότητα πολλών δικτύων και η ανάγκη καλύτερης διαχείρισης των διαθέσιμων αποθεμάτων καθιστούν επιτακτικό τον εκσυγχρονισμό των αρδευτικών έργων.
Η επόμενη ημέρα της αγροτικής Ξάνθης
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να περιοριστεί σε αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτείται ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός που θα συνδυάζει την προστασία των υδάτινων πόρων, την αναβάθμιση των αρδευτικών υποδομών και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.
Η γεωργία ακριβείας, τα έξυπνα συστήματα άρδευσης, οι αισθητήρες υγρασίας και η ψηφιακή παρακολούθηση των καλλιεργειών μπορούν να μειώσουν σημαντικά την κατανάλωση νερού χωρίς να περιορίσουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, εξίσου σημαντική είναι η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών, με την επιλογή ποικιλιών περισσότερο ανθεκτικών στις υψηλές θερμοκρασίες και στις περιόδους ξηρασίας.
Για την Ξάνθη, η πρόκληση είναι διπλή. Από τη μία πλευρά πρέπει να διασφαλιστεί η επάρκεια νερού για τις υφιστάμενες καλλιέργειες και από την άλλη να σχεδιαστεί έγκαιρα το νέο παραγωγικό μοντέλο που θα επιτρέψει στον πρωτογενή τομέα να παραμείνει βιώσιμο σε ένα ολοένα θερμότερο και ξηρότερο κλίμα.
Οι προειδοποιήσεις που διατυπώνονταν τα προηγούμενα χρόνια από τους ίδιους τους παραγωγούς αποδεικνύονται σήμερα περισσότερο επίκαιρες από ποτέ. Η λειψυδρία δεν αποτελεί πλέον ένα ενδεχόμενο μελλοντικό πρόβλημα, αλλά μια πραγματικότητα που ήδη επηρεάζει τις καλλιεργητικές αποφάσεις, το κόστος παραγωγής και το εισόδημα των αγροτών. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι αν θα αλλάξει η γεωργία της Ξάνθης, αλλά πόσο έγκαιρα θα προσαρμοστεί ώστε να παραμείνει ανταγωνιστική και βιώσιμη στις νέες συνθήκες που διαμορφώνει η κλιματική κρίση.
Fonitisxanthis.gr