Στόχος η δημιουργία ενός ενιαίου και πιο δίκαιου συστήματος που θα περιορίζει τις μεγάλες ανισότητες που έχουν προκύψει μεταξύ παλαιών και νέων συνταξιούχων
Νέα παρέμβαση στο σύστημα υπολογισμού του εφάπαξ ετοιμάζει η κυβέρνηση, επιχειρώντας να διορθώσει τις στρεβλώσεις που δημιούργησε ο νόμος Κατρούγκαλου και οι οποίες, σύμφωνα με στελέχη του ασφαλιστικού συστήματος, έχουν οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες για χιλιάδες ασφαλισμένους που αποχωρούν τα τελευταία χρόνια από την εργασία τους.
Οι αλλαγές, που βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας και εκτιμάται ότι θα τεθούν σε εφαρμογή από το 2027, στοχεύουν στην κατάργηση του σημερινού διπλού τρόπου υπολογισμού του εφάπαξ και στη δημιουργία ενός ενιαίου και πιο δίκαιου συστήματος, το οποίο θα περιορίζει τις μεγάλες ανισότητες που έχουν προκύψει μεταξύ παλαιών και νέων συνταξιούχων.
Σήμερα το εφάπαξ υπολογίζεται με δύο διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τα χρόνια ασφάλισης. Το πρώτο τμήμα αφορά τον χρόνο ασφάλισης έως το τέλος του 2013 και βασίζεται στο 60% του μέσου όρου των αποδοχών της καλύτερης πενταετίας της περιόδου 2009-2013.
Για τα χρόνια ασφάλισης από το 2014 και μετά εφαρμόζεται διαφορετικός μηχανισμός, ο οποίος συνδέει το ύψος του εφάπαξ κυρίως με τις εισφορές που έχει καταβάλει ο ασφαλισμένος. Στην πράξη, όμως, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι το δεύτερο αυτό τμήμα δεν λειτουργεί πλήρως ανταποδοτικά, με αποτέλεσμα σημαντικό μέρος του εφάπαξ να μοιάζει περισσότερο με άτοκη επιστροφή εισφορών παρά με ασφαλιστική παροχή.
Η εφαρμογή του συγκεκριμένου μοντέλου έχει οδηγήσει σε αισθητή μείωση των καταβαλλόμενων ποσών, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις φθάνει ακόμη και το 23% σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς. Οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται για όσους συνταξιοδοτούνται αρκετά χρόνια μετά το 2013, καθώς περιορίζεται συνεχώς το τμήμα του εφάπαξ που υπολογίζεται με το ευνοϊκότερο σύστημα.
Οι αλλαγές που εξετάζονται
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι τελικές αποφάσεις αναμένεται να ληφθούν έως το φθινόπωρο. Μεταξύ των βασικών σεναρίων που εξετάζονται είναι η αναθεώρηση της περιόδου αναφοράς που χρησιμοποιείται σήμερα για τον υπολογισμό του πρώτου τμήματος του εφάπαξ. Ειδικότερα, εξετάζεται η επέκταση της πενταετίας 2009-2013 ή η αντικατάστασή της από νέο τρόπο υπολογισμού, ώστε να μην ευνοούνται μόνο όσοι είχαν υψηλές αποδοχές πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια.
Παράλληλα, μελετάται νέος τρόπος υπολογισμού για όσους αποχωρήσουν από την εργασία μετά το 2026, με στόχο να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό σύστημα, το οποίο θα μειώνει τις σημερινές ανισότητες μεταξύ ασφαλισμένων με παρόμοιο ασφαλιστικό βίο.
Τα ποσά που καταβάλλονται σήμερα
Τα στοιχεία του ΕΦΚΑ δείχνουν μεγάλες διαφορές στα ποσά του εφάπαξ, ανάλογα με το Ταμείο προέλευσης.
Στο Δημόσιο, το μέσο εφάπαξ για τους πολιτικούς υπαλλήλους διαμορφώνεται στα 24.600 ευρώ, ενώ για τους εργαζόμενους στους δήμους φθάνει τα 21.200 ευρώ.
Στα Σώματα Ασφαλείας το μέσο ποσό ανέρχεται περίπου στις 24.500 ευρώ, ενώ αντίστοιχο είναι και το μέσο εφάπαξ των εκπαιδευτικών.
Υψηλότερες παροχές εξακολουθούν να καταγράφονται στα ειδικά ταμεία. Για παράδειγμα, οι ασφαλισμένοι των ειδικών μισθολογίων λαμβάνουν κατά μέσο όρο περίπου 40.100 ευρώ, οι συνταξιούχοι της ΔΕΗ περίπου 44.000 ευρώ, ενώ στον ΟΤΕ το μέσο εφάπαξ διαμορφώνεται στις 52.300 ευρώ.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η περίπτωση του ΟΣΕ, όπου το μέσο καταβαλλόμενο εφάπαξ φθάνει περίπου τις 103.000 ευρώ, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Αντίθετα, μειώσεις καταγράφονται σε αρκετές κατηγορίες συνταξιούχων, όπως στους εργαζόμενους των δημόσιων νοσοκομείων και στην ΕΡΤ, όπου τα ποσά εμφανίζονται αισθητά χαμηλότερα σε σχέση με το 2025.
Η κυβέρνηση επιδιώκει μέσα από τη νέα παρέμβαση να περιορίσει τις μεγάλες αποκλίσεις που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ ασφαλισμένων με αντίστοιχα χρόνια εργασίας αλλά διαφορετικό χρόνο συνταξιοδότησης.
Εφόσον οι αλλαγές οριστικοποιηθούν, το νέο πλαίσιο θα αφορά κυρίως όσους αποχωρήσουν από την εργασία από το 2027 και μετά, με στόχο το εφάπαξ να αντανακλά σε μεγαλύτερο βαθμό τον συνολικό ασφαλιστικό βίο και όχι μόνο τις αποδοχές μιας συγκεκριμένης περιόδου ή το ύψος των εισφορών μετά το 2014.