Ο Δημήτρης Ψεμματάς μιλά για τον φόβο ενός νέου κρούσματος, την απειλή από τη γειτονική Ροδόπη και το Κίρτζαλι, αλλά και για το αδιέξοδο της ανασύστασης των κοπαδιών
Γράφει η Ντιάνα Τσερβονίδου
Πέντε και πλέον μήνες χωρίς νέο κρούσμα ευλογιάς των αιγοπροβάτων μετρά η Ξάνθη, όμως για τους ανθρώπους της κτηνοτροφίας η λέξη «ηρεμία» δεν έχει ακόμη επιστρέψει στο λεξιλόγιό τους.
Η ζωονόσος μπορεί να μην έχει δώσει το τελευταίο διάστημα νέο χτύπημα στην περιοχή, όμως ο φόβος παραμένει ζωντανός, καθώς η ευρύτερη Θράκη εξακολουθεί να βρίσκεται σε επιδημιολογική επιτήρηση, ενώ νέα περιστατικά καταγράφονται στη γειτονική Ροδόπη και, πλέον, στην ευρύτερη περιοχή του Κίρτζαλι στη Βουλγαρία.
Για τον πρόεδρο του Κτηνοτροφικού Συλλόγου Ξάνθης, Δημήτρη Ψεμματά, η κατάσταση κάθε άλλο παρά επιτρέπει εφησυχασμό. Η Ξάνθη έχει κερδίσει χρόνο, όχι όμως και την οριστική της ασφάλεια.
«Είμαστε περίπου πεντέμισι μήνες καθαροί από κρούσμα στην Ξάνθη, αλλά ζούμε με τον φόβο. Ο εφιάλτης συνεχίζεται», είναι το μήνυμα που μεταφέρει, περιγράφοντας την καθημερινότητα των παραγωγών που εξακολουθούν να κοιτούν με αγωνία προς τη Ροδόπη, αλλά και προς τα σύνορα.
Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Η ευλογιά έχει αφήσει ήδη βαθύ αποτύπωμα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, με περίπου 170.000 αιγοπρόβατα να έχουν οδηγηθεί σε αναγκαστική θανάτωση σε περίπου 830 εκτροφές, σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν για την περιοχή. Μόνο στη Ροδόπη, ο απολογισμός που έχει καταγραφεί ανέρχεται περίπου σε 50.000 ζώα και 240 κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις.
Και ενώ η Ελλάδα πέτυχε μια σημαντική υγειονομική νίκη, με την επίσημη επαναφορά από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων (WOAH) του καθεστώτος χώρας απαλλαγμένης από την πανώλη των μικρών μηρυκαστικών, με ισχύ από τις 18 Αυγούστου 2026, η ευλογιά των αιγοπροβάτων εξακολουθεί να αποτελεί ανοιχτή πληγή.
Η αντίφαση είναι χαρακτηριστική, αφού από τη μία πλευρά η χώρα μπορεί να πανηγυρίζει για την εκρίζωση της πανώλης των μικρών μηρυκαστικών και την αποκατάσταση του επίσημου καθεστώτος της, από την άλλη οι Θρακιώτες κτηνοτρόφοι εξακολουθούν να ζουν με την αγωνία μήπως ένας νέος κύκλος ευλογιάς ανατρέψει ό,τι απέμεινε από το ζωικό κεφάλαιο.
Η Θράκη παραμένει σε επιφυλακή
Τα νέα κρούσματα στην ευρύτερη περιοχή του Κίρτζαλι στη Βουλγαρία προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα ανησυχίας για την περιοχή. Η γεωγραφική εγγύτητα καθιστά τη διασυνοριακή επιτήρηση και τα μέτρα βιοασφάλειας κρίσιμα, την ώρα που παραμένουν σε ισχύ οι προβλεπόμενες διαδικασίες απολύμανσης για τα οχήματα που εισέρχονται στη Ροδόπη από τον κάθετο άξονα Μακάζα–Νυμφαία.
Για τους Ξανθιώτες κτηνοτρόφους, κάθε νέο περιστατικό στη γύρω περιοχή λειτουργεί σαν υπενθύμιση ότι η μάχη δεν έχει τελειώσει. Άλλωστε, η ίδια η πορεία της νόσου τα τελευταία δύο χρόνια έχει δείξει πόσο δύσκολα ελέγχεται η διασπορά της. Τα επίσημα στοιχεία του ΥΠΑΑΤ κατέγραφαν έως τα τέλη Μαρτίου 2026 περισσότερα από 2.100 επιβεβαιωμένα κρούσματα σε όλη τη χώρα και εκατοντάδες χιλιάδες αναγκαστικές θανατώσεις.
Στην Ξάνθη, το τίμημα έχει ήδη πληρωθεί. Κοπάδια χάθηκαν, μονάδες αποδεκατίστηκαν και παραγωγοί βρέθηκαν μπροστά στο δίλημμα αν θα επιχειρήσουν να ξαναστήσουν από την αρχή μια εκμετάλλευση που χρειάστηκαν χρόνια για να δημιουργήσουν.
Το δεύτερο μέτωπο: Η ανασύσταση των κοπαδιών
Κι εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τον Δημήτρη Ψεμματά, το μεγάλο παράδοξο που απειλεί σήμερα τους πληγέντες κτηνοτρόφους.
Όπως εξηγεί, υπάρχει σοβαρό ζήτημα με την απώλεια δικαιωμάτων για παραγωγούς που έχασαν τα κοπάδια τους το 2024 και, σύμφωνα με όσα μεταφέρει ο ίδιος, δεν κατάφεραν να προχωρήσουν στην ανασύσταση του ζωικού τους κεφαλαίου λόγω της υφιστάμενης κατάστασης.
Το ερώτημα που θέτει είναι ευθέως προς την Πολιτεία: «Πώς είναι δυνατόν να χάνουν τα δικαιώματά τους άνθρωποι που έχασαν τα κοπάδια τους από αναγκαστική σφαγή και δεν μπορούν να κάνουν ανασύσταση επειδή η ίδια η ζωονόσος και τα μέτρα προστασίας δεν τους το επιτρέπουν;»
Ο πρόεδρος των κτηνοτρόφων Ξάνθης προειδοποιεί μάλιστα ότι, εάν δεν αλλάξει κάτι, αντίστοιχο πρόβλημα θα αντιμετωπίσουν μέσα στους επόμενους μήνες και όσοι παραγωγοί έχασαν τα κοπάδια τους το 2025. Όπως υποστηρίζει, στην Ξάνθη πρόκειται για τη συντριπτική πλειονότητα των πληγέντων, περίπου το 90%.
Το επιχείρημά του είναι απλό αλλά ιδιαίτερα κρίσιμο: Ο παραγωγός δεν εγκατέλειψε οικειοθελώς την παραγωγή. Δεν σταμάτησε επειδή δεν ήθελε να συνεχίσει. Το κοπάδι του θανατώθηκε υποχρεωτικά και στη συνέχεια η ίδια η επιζωοτία, μαζί με τα μέτρα περιορισμού, δεν του επέτρεψαν να αγοράσει ξανά ζώα και να επανεκκινήσει.
Επομένως, όπως θέτει το ζήτημα ο κ. Ψεμματάς, δεν μπορεί η αδυναμία ανασύστασης να αντιμετωπίζεται σαν αδράνεια ή υπαιτιότητα του παραγωγού.
Το θέμα της ανασύστασης δεν είναι καινούργιο για τους κτηνοτρόφους της Ξάνθης. Ήδη από το 2025 ο πρόεδρος του Συλλόγου είχε επισημάνει, μέσα από την εφημερίδα μας, ότι χωρίς ειδική οικονομική στήριξη η επανεκκίνηση των εκμεταλλεύσεων που χάθηκαν λόγω των ζωονόσων είναι πρακτικά ανέφικτη.
«Δεν μπορούμε να ξαναστήσουμε τα κοπάδια μας όσο η ευλογιά καραδοκεί»
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή η ανασύσταση δεν μπορεί να γίνει απλώς με μια αγορά ζώων. Απαιτείται πρώτα να περάσει το προβλεπόμενο διάστημα χωρίς νέα κρούσματα και να αρθούν οι περιορισμοί.
Αυτό σημαίνει ότι ο κτηνοτρόφος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε έναν φαύλο κύκλο. Έχασε το κοπάδι του χωρίς δική του ευθύνη, αποζημιώθηκε ή αναμένει αποζημιώσεις, αλλά δεν μπορεί να ξαναδημιουργήσει την εκμετάλλευσή του όσο η νόσος παραμένει στην περιοχή. Και όταν τελικά αποκτήσει τη δυνατότητα να επανεκκινήσει, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπος με διοικητικούς περιορισμούς που συνδέονται με το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί η ανασύσταση.
«Είναι δυνατόν να ζητάμε από έναν άνθρωπο να ξαναφτιάξει το κοπάδι του ενώ υπάρχει απαγόρευση και η ζωονόσος καραδοκεί; Και όταν δεν μπορεί να το κάνει για λόγους ανωτέρας βίας, να χάνει και τα δικαιώματά του;» είναι, στην ουσία, το ερώτημα που θέτει ο Δημήτρης Ψεμματάς.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη ότι η ευλογιά δεν έχει πλήξει μόνο τους αριθμούς των ζώων, αλλά και την ίδια τη βιωσιμότητα του επαγγέλματος. Η απώλεια ζωικού κεφαλαίου, το αυξημένο κόστος παραγωγής, οι μακροχρόνιοι περιορισμοί και η αβεβαιότητα για την επόμενη ημέρα έχουν οδηγήσει αρκετούς παραγωγούς να σκέφτονται ακόμη και την οριστική έξοδο από την κτηνοτροφία.
Μια Ξάνθη που περιμένει να ξανακούσει τα κουδούνια
Για την Ξάνθη, λοιπόν, οι πέντε και πλέον μήνες χωρίς κρούσμα είναι μια σημαντική ανάσα, όχι όμως το τέλος της περιπέτειας.
Οι κτηνοτρόφοι θέλουν να δουν την περιοχή τους να περνά οριστικά στην επόμενη ημέρα. Να ανοίξουν ξανά οι δρόμοι για την ανασύσταση των κοπαδιών, να επιστρέψουν ζώα στις μονάδες που ερήμωσαν και να αποκτήσουν οι παραγωγοί τη δυνατότητα να σχεδιάσουν το μέλλον τους χωρίς να μετρούν εβδομάδες και μήνες υπό τον φόβο ενός νέου κρούσματος.
Η Ξάνθη σήμερα βρίσκεται σε μια ιδιότυπη κατάσταση. Ενώ είναι καθαρή από νέα κρούσματα, δεν αισθάνεται ακόμη ασφαλής.
Και για τον Δημήτρη Ψεμματά το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να μην εμφανιστεί ένα ακόμη κρούσμα. Είναι να μη χαθεί, μαζί με τα ζώα που θανατώθηκαν, και ο ίδιος ο άνθρωπος που επί δεκαετίες κρατά ζωντανή την κτηνοτροφία της περιοχής.
Γιατί, όπως αποτυπώνεται στην αγωνία των παραγωγών, η πραγματική μάχη θα κριθεί όχι μόνο στο αν θα σταματήσει η ευλογιά, αλλά και στο αν θα μπορέσουν όσοι επέζησαν οικονομικά από αυτήν να ξαναστήσουν τα κοπάδια τους και να παραμείνουν στο επάγγελμα.
Fonitisxanthis.gr