– Ένα πανάρχαιο θρακικό δρώμενο με πομπή, μουσικές και συμβολισμούς που ενώνουν το χθες με το σήμερα
– Η παράδοση γίνεται εικόνα, κύκλος και γιορτή στους δρόμους της πόλης
Η Ξάνθη φορά ξανά τα αποκριάτικά της και ανοίγει έναν ζωντανό διάλογο με την ιστορία, τη μνήμη και τη λαϊκή της ψυχή. Στο πλαίσιο των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών – Ξανθιώτικου Καρναβαλιού 2026, ένα από τα πιο εμβληματικά και πανάρχαια θρακικά δρώμενα, ο «Καλόγερος της Βιζύης», επιστρέφει για να ζωντανέψει στους δρόμους και τις πλατείες της πόλης. Με πομπές, μουσικές, συμβολισμούς και τελετουργίες που αντηχούν από τα βάθη των αιώνων, η παράδοση μετατρέπεται σε συλλογική εμπειρία, εικόνα και γιορτή. Από την επιστημονική προσέγγιση και τη λαογραφική μνήμη έως τη βιωματική αναβίωση, οι φετινές εκδηλώσεις συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο πολιτιστικό γεγονός που ενώνει το χθες με το σήμερα και καλεί κατοίκους και επισκέπτες να γίνουν μέρος ενός ζωντανού κύκλου αναγέννησης και χαράς.
Ακολουθεί το πρόγραμμα:
Παλιό Δημαρχείο Ξάνθης, Μαυρομιχάλη 6, ώρα 18:00
Εσπερίδα Λαογραφίας: «Καλόγερος», ένα δρώμενο από τη Βιζύη της Ανατολικής Θράκης αναβιώνει στην Ξάνθη.
Ο Δήμος Ξάνθης, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, το Λύκειο Ελληνίδων Ξάνθης, το Σύλλογο Ποντίων Ξάνθης, τον Χορευτικό Όμιλο Ξάνθης και τη Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης, διοργανώνουν εσπερίδα ενημέρωσης του κοινού για την αναβίωση του δρώμενου του Καλόγερου.
Για την ιστορία, τη σημειολογία, τα στοιχεία και την αναβίωση του δρώμενου θα εισηγηθούν:
Μ. Γ. Βαρβούνης
Καθηγητής Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Το δρώμενο του «Καλόγερου» και η Ελληνική Λαογραφία: καταγραφές, αναστοχασμοί, επανεκτιμήσεις»
Στην εισήγηση αυτή εξετάζονται οι λαογραφικές προσεγγίσεις στο λαϊκό θρακικό δρώμενο του «Καλόγερου». Οι καταγραφές, οι ερμηνευτικές προσεγγίσεις και οι διαφορετικές οπτικές στην προσπάθεια λαογραφικής μελέτης του, από την εποχή του Γ. Βιζυηνού ως και την τρέχουσα λαογραφικά βιβλιογραφία, ώστε να παρουσιαστεί η σχετική βιβλιογραφία και οι λαογραφικές προσεγγίσεις σε αυτό.
Θανάσης Β. Κουγκουλός, Επίκουρος Καθηγητής Σημειωτικής, Λογοτεχνικής Ανάλυσης και Πολιτισμικής Ερμηνείας, Τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
«Ο γενέθλιος τόπος στα διηγήματα του Γ. Μ. Βιζυηνού»
Η ιδιαίτερη πατρίδα του Βιζυηνού, η Βιζύη της Ανατολικής Θράκης, μετασχηματίζεται στην πεζογραφία του σε εντοπιότητα του πλαστού αφηγητή ή του ήρωα. Ως εκ τούτου, συντίθεται μία δυναμική εικόνα του γενέθλιου τόπου, που προκύπτει αβίαστα από τα κείμενα και δεν επιβάλλεται μονομερώς από τη βιογραφία του λογοτέχνη. Η αναπαράσταση του γενέθλιου τόπου της Βιζύης αναλύεται σε δύο παράλληλους άξονες: α) τη σύγκριση της λογοτεχνικής γεωγραφίας με την υπαρκτή τοπογραφία της Βιζύης, και β) τη συμβολική λειτουργία του γενέθλιου τόπου μέσα στο μυθοπλαστικό σύμπαν.
Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου
Δημοτικό Αμφιθέατρο Ξάνθης, ώρα 19:00
Μουσικοχορευτική βραδιά λαογραφικών συλλόγων
Ο χορός, η μουσική και οι παραδόσεις κάθε λαού αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς. Οι λαογραφικοί σύλλογοι της πόλης, ως συνεχιστές της παράδοσης, παρουσιάζουν ένα πρόγραμμα με πλούσιες μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις απ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας.
Συμμετέχουν οι σύλλογοι:
Πολιτιστικός Σύλλογος Κιμμερίων «Ο Αμφέραος»
Ενοριακός Σύλλογος Πηγαδίων «Χατζηγηγυριώτες»
Κρητική Αδελφότητα Ξάνθης
Χορευτικός και Πολιτιστικός Σύλλογος Αβδηριτών
Σύλλογος Μικρασιατών Ν. Ξάνθης «Αλησμόνητες Πατρίδες»
Εργαστήρι παραδοσιακών χορών Αγίου Αθανασίου Δήμου Τοπείρου.
Σάββατο 7 Φεβρουαρίου
Πλατεία Δημοκρατίας (Σημείο εκκίνησης δρώμενου), ώρα 18:00
Ο «Καλόγερος της Βιζύης».
Οι «Καλόγεροι» είναι ένα σημαντικό δρώμενο που παιζόταν στη Βιζύη της Θράκης, κάθε Δευτέρα της Τυρινής. Η πρώτη περιγραφή του έγινε από τον Γ. Βιζυηνό, το 1888, σε συνέχειες στην εφημερίδα Εβδομάς, σε μορφή λαογραφικής μελέτης με τίτλο «Οι Καλόγεροι και η λατρεία του Διονύσου εν Θράκη», η οποία προκάλεσε αίσθηση κι έγινε ευρύτερα γνωστή στον ευρωπαϊκό επιστημονικό χώρο χάριν στον Richard Dawkins.
Στους ρόλους, που δραματοποιούνται από άνδρες, συμπεριλαμβάνονται οι δύο Καλόγεροι, τα Κορίτσια, η Μπάμπω με το εφταμηνίτικο παιδί της, οι Μουντζούρηδες, οι Ζαπτιέδες (χωροφύλακες), ο Κεχαγιάς, κ.ά..
Η πομπή ξεκινάει με τύμπανα και γκάιντες, χορεύουν και παίρνουν για δώρο χρήματα ή κρασί ενώ οι ζαπτιέδες με τις αλυσίδες αρπάζουν όποιον διαβάτη περνάει απελευθερώνοντάς τον μόνο με λύτρα, τα οποία ορίζονται από τους Καλόγερους. Καταλήγουν στην πλατεία όπως στήνεται μια ολόκληρη παράσταση, η οποία στην αρχή χαρακτηρίζεται από ενθουσιασμό και πειράγματα από τα μέλη του θιάσου και μεταξύ τους αλλά και προς τον κόσμο, με αποκορύφωμα τον γάμο του Αρχικαλόγερου, τη δολοφονία του από τον άλλο Καλόγερο και, τέλος, την ανάστασή του. Μετά την ανάσταση σταματάνε όλες οι φωνές και οι φασαρίες και ξεκινάει η άροση, μια τελετή κατανυκτική, όπου οι Καλόγεροι, με σοβαρότητα ζεύονται το αλέτρι και το σέρνουν, ενώ ο Μουχτάρης σπέρνει και φωνάζει: Να γίνει δέκα γρόσια το κιλό το στάρι!-Πέντε γρόσια το κιλό η σίκαλη!-Τρία γρόσια το κιλό το κριθάρι! Οι θεατές φωνάζουν: ΑΜΗΝ Θεέ μου για να φάνε οι φτωχοί! Έπειτα πιάνουν τον χορό και γλεντάνε όλοι μαζί έως το βράδυ με μπόλικο κρασί!
Το δρώμενο του Καλόγερου = καλός γέρος, και γενικότερα τα δρώμενα του κύκλου της Αποκριάς και του Δωδεκάμερου, έλκουν την καταγωγή από πανάρχαιες ευετηριακές τελετές, που είχαν ως σκοπό την καλοχρονιά. Είναι ενέργειες που προσπαθούσαν να επενεργήσουν στη βλάστηση των αγρών και να ενισχύσουν τη δύναμη που γονιμοποιεί τη γη, προτού ακόμα η δύναμη αυτή εξατομικευτεί και γίνει Διόνυσος ή κάποιος άλλος θεός της βλάστησης. Σε όλα αυτά τα δρώμενα βρίσκεται η πανάρχαια πίστη στον ενιαυτό δαίμονα, στη βλάστηση που κάθε χρόνο πεθαίνει αλλά και κάθε χρόνο αναγεννάται. Ειδικά οι Καλόγεροι παρουσιάζουν ενδιαφέρον και από θεατρολογική πλευρά επειδή περικλείουν εμβρυακή μεν αλλά γνήσια θεατρικότητα. Επιπλέον, αν λάβουμε υπόψη ότι η Θράκη θεωρείται η αρχική κοιτίδα της διονυσιακής λατρείας στο ελληνικό χώρο, μπορούμε να εννοήσουμε από τις παραστάσεις όπως οι Καλόγεροι, ποια θα ήταν η αρχική φάση της λατρείας αυτής, από την οποία, όπως είναι γνωστό, γεννήθηκε το αρχαίο δράμα. Χαρακτηριστικά ο Ν.Γ. Πολίτης τονίζει ότι οι Καλόγεροι της Θράκης μας διδάσκουν «τις ο σκοπός και η έννοια διονυσιακών τινών εορτών προ της εισαγωγής και της τελειώσεως των δραματικών αγώνων εν Αθήναις». Κλείνοντας να τονίσουμε ότι δεν πρέπει να ξενίζει το εύθυμο στοιχείο και η παρωδία επειδή αυτά τα στοιχεία διατήρησαν μέσα στους αιώνες ακέραιες τις λαϊκές γιορτές της καλοχρονιάς.
Στην αναβίωση του δρωμένου συμμετέχουν (αλφαβητικά) οι σύλλογοι:
Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης
Κρητική Αδελφότητα Ξάνθης
Λύκειο των Ελληνίδων Κιλκίς
Λύκειο των Ελληνίδων Ξάνθης
Μορφωτική Πολιτιστική Κίνηση Νέων Μελισσοχωρίου Θεσσαλονίκης
Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής
Πολιτιστικός Σύλλογος Ανατολικορωμυλιωτών Κομοτηνής
Πολιτιστικός Σύλλογος Διομηδείας
Πολιτιστικός Σύλλογος Κιμμερίων «Ο Αμφέραος»
Πολιτιστικός Φυσιολατρικός Σύλλογος Τοξοτών Ξάνθης
Σύλλογος Φίλων Ι.Θ.Τ.Π.
Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης
Χορευτικός Όμιλος Ξάνθης
Η διαδρομή της αναπαράστασης θα καταλήξει στην πλατεία Μητροπόλεως στην Παλιά Πόλη της Ξάνθης, όπου και θα κορυφωθεί το γλέντι.
*Σε περίπτωση δυσμενών καιρικών συνθηκών, το δρώμενο θα γίνει στο κλειστό Αθλητικό Κέντρο «Φίλιππος Αμοιρίδης», την ίδια ημέρα και ώρα.
T.B.