Γράφει η Ντιάνα Τσερβονίδου
Διευθύντρια Σύνταξης
Δημοσιογράφος
Υπάρχει μια μικρή αλλά συνάμα μαγική λέξη που κάποτε προκαλούσε δάκρυα συγκίνησης, εικόνες από θερμά λουτρά, λουλουδάτα μαγιό και πρωινό χωρίς ξυπνητήρι. Η λέξη αυτή δεν είναι άλλη από τη «σύνταξη». Στον σύγχρονο κόσμο όμως έχει αρχίσει να μοιάζει περισσότερο με αστικό μύθο, όπως ότι κάποτε το ευρώ είχε αγοραστική δύναμη.
Σήμερα, η τάση είναι ξεκάθαρη: Οι συνταξιούχοι πρέπει να συνεχίσουν να εργάζονται μέχρι να πεθάνουν! Όχι γιατί το θέλουν -αυτά είναι λεπτομέρειες- αλλά γιατί, «έχουν ακόμη πολλά να προσφέρουν». Δηλαδή, εάν ένας άνθρωπος έχει ήδη προσφέρει 20 και 30 χρόνια δουλειάς, τι είναι άλλα 20 χρόνια; Σιγά, τώρα, θα σου πουν, «μια ανάσα δρόμος»…
Η κοινωνία τους ενθαρρύνει με ζήλο: «Μείνετε παραγωγικοί! Η εμπειρία σας είναι πολύτιμη. Η δουλειά σας κρατάει νέους». Νέους; Νέους σε τι; Στην οσφυαλγία; Στην αρθρίτιδα ή στην κατανάλωση voltaren, διερωτώμαι εγώ τώρα.
Και βέβαια, πάντα υπάρχει εκείνο το επιχείρημα που πετάνε οι ειδικοί της ενεργούς γήρανσης: «Θα βαρεθείτε αν σταματήσετε να δουλεύετε». Ναι, ναι, όλοι ξέρουμε πως ο απόλυτος εφιάλτης των συνταξιούχων ήταν πάντα το ενδεχόμενο να διαβάσουν με την ησυχία τους ένα βιβλίο, να πάνε μια εκδρομή ή να φυτέψουν ντομάτες στο εξοχικό. Ευτυχώς που η οικονομία τους γλιτώνει από τέτοια «τραγικά» λάθη.
Προσωπικά, δεν μπορώ να φανταστώ έναν ηλικιωμένο καθηγητή, ο οποίος 40 χρόνια δίδασκε τις ίδιες παραγράφους, να συνεχίζει το ίδιο έργο. Με τα κενά μνήμης να κάνουν εμφανίσεις στη μέση της παράδοσης:
«Παιδιά, σήμερα θα μιλήσουμε για… για… ε, που είναι το βιβλίο μου;».
Οι μαθητές θα τον λατρεύουν, γιατί κάνει μάθημα έκπληξη. Ποτέ δεν ξέρεις εάν θα διδαχτείς Ιστορία, Φυσική ή μια αφήγηση για το πώς, «όταν ήμασταν εμείς μικροί, δεν υπήρχαν αυτά τα μαραφέτια τα κινητά».
Ακόμη όμως πιο σουρεαλιστική εικόνα είναι ένας ηλικιωμένος χειρουργός με τρεμάμενα χέρια:
«Γιατρέ, σίγουρα είστε στα καλύτερά σας;».
«Μην ανησυχείτε, είναι απλώς το πρωινό τρέμουλο, το μεσημεριανό είναι χειρότερο».
Πόσο πιο συναρπαστική μπορεί να γίνει μια επέμβαση όταν η λεπτή τομή εξαρτάται από το αν ο ιατρός πήρε τα χάπια του;
Κι όμως το σύστημα επιμένει: «Δουλέψτε και μετά τη σύνταξη».
Μπορείτε να το κάνετε από χόμπι…
Γιατί όχι; Άλλοι μαζεύουν γραμματόσημα, άλλοι παίζουν γκολφ, κι αυτοί θα κάνουν φορολογικές δηλώσεις, θα κρατάνε εγγόνια και θα διδάσκουν online μαθήματα για να συμπληρώσουν το εισόδημα που κάποτε ονομαζόταν «σύνταξη».
Ο σύγχρονος κόσμος έχει καταφέρει να μετατρέψει το πιο αναμενόμενο στάδιο της ζωής -την ξεκούραση- σε προσωρινή παύση μεταξύ εργασιακών κύκλων…
Θα μπορούσαν οι συνταξιούχοι να ταξιδεύουν, να ζωγραφίζουν, να μάθουν κιθάρα ή πιάνο, να μαζεύουν εμπειρίες που δεν είχαν τον χρόνο να ζήσουν όσο δούλευαν. Αντί γι’ αυτό, τους ενθαρρύνουμε να συνεχίσουν να μένουν προσκολλημένοι στην αγορά εργασίας. Μήπως τελικά η εργασιακή ηλικία δεν έχει όρια; Από τα 25 μέχρι τα…95;
Ίσως μάλιστα δούμε στο μέλλον αγγελίες όπως, «Ζητείται χειρουργός 80 + με σταθερό χέρι (ή σχετικά σταθερό). Παρέχεται καρέκλα με υποβραχιόνια» ή «Ζητείται καθηγητής με πείρα πέντε δεκαετιών που να θυμάται έστω το μισό μάθημα».
Η αλήθεια είναι πιο απλή απ’ όσο φαίνεται: Οι άνθρωποι δεν είναι «φτιαγμένοι» για να δουλεύουν μέχρι να σπάσει το σύστημα. Η σύνταξη δεν είναι προνόμιο. Είναι δικαίωμα. Κι αν θέλουμε έναν κόσμο πιο ανθρώπινο, ίσως πρέπει να αφήσουμε τους ηλικιωμένους να κάνουν κάτι συγκλονιστικό: Επιτέλους να ζήσουν όπως θέλουν, τουλάχιστον όσοι από αυτούς είναι σε θέση να το κάνουν…
Με βιβλία, χόμπι, εγγόνια, καφέδες, φραπέδες, καναπέδες, ηλιοβασιλέματα κι όχι με ωράρια, κάρτες, deadline και την προσταγή «μένετε παραγωγικοί». Γιατί στο κάτω – κάτω, το πιο παραγωγικό που μπορούν να κάνουν άτομα αυτής της ηλικίας είναι αυτό που θέλει η καρδιά τους…